Officieel is fibromyalgie een aandoening waarvan de oorzaak onbekend is. Toch is er een plausibel en wetenschappelijk onderbouwd model dat op een coherente manier de symptomen uitlegt: de decompensatie van het stress-systeem.

Ons stress-systeem is het systeem dat ons oorspronkelijk moet beschermen bij gevaar. Wanneer we een bedreiging waarnemen wordt ons lichaam in staat van paraatheid gebracht om te vechten of te vluchten (“fight or flight”). Stress activeert een centrale zone in de hersenen, de hypothalamus. Die produceert het hormoon CRH (corticotropin releasing hormone) dat de hypofyse stimuleert tot de aanmaak van ACTH (adrenocorticotroop hormoon) en het autonome zenuwstelsel activeert tot de aanmaak van adrenaline. Het ACTH uit de hypofyse, op haar beurt, werkt in op de bijnieren en verhoogt de productie van het stress-hormoon bij uitstek, cortisol. Bij een correct werkend stress-systeem zorgt de verhoogde cortisol-spiegel in het bloed voor een negatieve feedback op hypothalamus en hypofyse, zodat het systeem na het verdwijnen van de bedreiging weer tot rust komt. Adrenaline en cortisol dalen weer tot normale waarden.

Cortisol en het autonome zenuwstelsel spelen een belangrijke rol bij tal van lichamelijke processen:

  • Pijndemping (centrale sensitisatie)
  • Immuniteit (onderdrukking cellulaire immuniteit)
  • Gastro-intestinaal systeem (vertraagde transit)
  • Slaap (voortdurende staat van paraatheid)

Het stress-systeem wordt niet alleen geactiveerd door externe bedreigingen, maar door alle vormen van spanning en druk die op ons afkomen. Het loopt mis wanneer het stressniveau voortdurend hoog blijft. Hypofyse en bijnieren krijgen geen tijd om tot rust te komen. Gevolg is een uitputting van de hypothalamus-hypofyse-bijnier as met een gestoorde werking van het autonome zenuwstelsel en verminderde cortisol-respons bij inspanning en bij acute stress.

De ontregeling van de hypothalamus-hypofyse-bijnier as is duidelijk gedocumenteerd bij aandoeningen als het post-traumatisch stress syndroom (bv de militairen teruggekeerd uit Irak). Bij fibromyalgie en CVS speelt dit mechanisme hoogstwaarschijnlijk ook. Dit verdient zeker meer onderzoek.

Dysfunctie van het stress-systeem leidt ook tot centrale sensitisatie. Hieronder verstaat men een toegenomen gevoeligheid van de neuronen in het centrale zenuwstelsel die pijnprikkels vervoeren en verwerken. Klinisch uit zich dat in veralgemeende overgevoeligheid (versterkte ervaring van pijnprikkels) en allodynie (pijnervaring zonder weefselbeschadiging). Pijn onderdrukkende mechanismen worden verzwakt, pijn faciliterende versterkt. Er bestaat overgevoeligheid voor pijn, maar vaak ook voor geluid, licht, druk, medicatie en koude / warmte.

Als je het lijstje effecten van ons stress-systeem legt naast de symptomen van fibromyalgie, dan passen beiden in elkaar als een hand in een handschoen.

Wanneer we dit gaan testen, dan stellen we ook vast dat de grote meerderheid van de fibromyalgiepatiënten hoog sensitief blijkt te zijn. Bij hoog sensitieve mensen komen alle indrukken – zowel zintuiglijke als emotionele – harder binnen. Zij moeten ook diepgaand en langdurig verwerkt worden. Emoties en stemmingen van anderen worden sterk aangevoeld en overgenomen. De hoog sensitieve persoon stelt vaak hoge eisen tegenover zichzelf en is perfectionistisch. Vaak worden woorden en gebeurtenissen op zichzelf betrokken, en is er een groot (on)rechtvaardigheidsgevoel. Dit alles maakt dat het stress-systeem voortdurend geprikkeld wordt, ook al is er niet noodzakelijk sprake van een trauma of buitengewone externe druk.

Hoog sensitiviteit is geen ziekte, geen aandoening, maar een aangeboren persoonlijkheidskenmerk. Bij "Blog" vind je de zelftest terug waarmee jij kan kijken of jij mogelijk ook hoog sensitief bent.

Bij de hoog sensitieve persoon kan het dat het stress-systeem voortdurend geprikkeld wordt, met uitputting van de hypothalamus-hypofyse-bijnier as en centrale sensitisatie tot gevolg. Dit resulteert in de kenmerkende symptomen van fibromyalgie.

Naast de hoog sensitieve personen is er ook een kleinere groep waarbij er sprake is van een ernstig en / of herhaald trauma in het verleden (bijvoorbeeld seksueel misbruik, intra-familiaal geweld). Het gaat dan om fibromyalgie in het kader van post traumatisch stress syndroom.

Psychische oorzaken hebben dus duidelijke lichamelijke gevolgen. Lichaam en geest zijn één.
Inzicht in de ziektemechanismen is een eerste voorwaarde om het genezingsproces op gang te brengen.