Oorzaken

Je bent je bewust van subtiele signalen in je omgeving. Je wordt beïnvloed door stemmingen van anderen. Je bent nogal gevoelig voor pijn. Tijdens drukke dagen merk je dat je behoefte hebt  om je terug te trekken in een plek waar je ongestoord alleen kan zijn. Je bent gevoelig voor de effecten van cafeïne. Je raakt gemakkelijk overvoerd door dingen als fel licht, sterke geuren, grove weefsels of harde sirenes. Je hebt een rijke en complexe innerlijke belevingswereld. Je voelt je niet op je gemak bij harde geluiden. Je kan diep ontroerd geraken door kunst of muziek. Je bent erg plichtbewust. Je schrikt gemakkelijk. Je voelt je opgejaagd als je veel moet doen in korte tijd. Als mensen zich in een bepaalde omgeving niet prettig voelen weet je meestal wat er moet gebeuren om dat te veranderen. Je raakt geïrriteerd als mensen proberen je te veel dingen tegelijk te laten doen. Je doet erg je best te voorkomen dat je fouten maakt of dingen vergeet. Je kijkt niet naar gewelddadige films of TV shows. Je voelt je ongemakkelijk als er veel om je heen gebeurt. Als je honger hebt heeft dat een sterke invloed op je concentratievermogen en je humeur. Veranderingen in je leven brengen je van je stuk. Je hebt een neus voor delicate geuren, smaken, geluiden en kunstwerken en geniet daarvan. Het vermijden van situaties die je van streek maken of overbelasten is belangrijk voor je. Als je met iemand moet wedijveren of als je op je vingers wordt gekeken wordt je zo nerveus dat je prestaties veel minder zijn dan gewoonlijk. Als kind werd je door ouders of leraren gevoelig of verlegen gevonden.

Wedden dat – als je fibromyalgie hebt – je wel erg vaak “ja, dat klopt” hebt gedacht bij het lezen van bovenstaande zinnen?  Waarschijnlijk tenminste 14 keer op 23.
Bovenstaande tekst is een licht aangepaste versie van de screeningstest voor hoogsensitiviteit van Elaine N. Aron. Als je fibromyalgie hebt, dan is de kans groot dat je een hoogsensitief persoon bent.

 

Met de regelmaat van een klok duiken nieuwe verklaringsmechanismen en theorieën op in de literatuur die de symptomen van fibromyalgie moeten verklaren. De meeste verdwijnen na een tijd weer in de vergetelheid. Nochtans is er een plausibel en wetenschappelijk onderbouwd model dat op een coherente manier de symptomen uitlegt: de decompensatie van het  stress-systeem.

Ons stresssysteem is het systeem dat ons oorspronkelijk moet beschermen bij gevaar. Wanneer we een bedreiging waarnemen wordt het lichaam in staat van paraatheid gebracht om te vluchten of te vechten (“fight or flight”). Stress activeert een centrale zone in de hersenen, de hypothalamus. Die produceert het hormoon CRH (Corticotropin Releasing Hormone) dat de hypofyse stimuleert tot de aanmaak van ACTH (adrenocorticotroop hormoon)  en het autonome zenuwstelsel activeert voor de aanmaak van adrenaline. Het ACTH uit de hypofyse, op haar beurt, werkt in op de bijnieren en verhoogt de productie van het stress-hormoon bij uitstek, cortisol. Bij een correct werkend stress-systeem zorgt de verhoogde cortisol-spiegel in het bloed voor een negatieve feedback op hypothalamus en hypofyse, zodat het systeem na verdwijnen van de bedreiging weer tot rust komt. Adrenaline en cortisol dalen dan weer tot normale waarden.

Cortisol en het autonome zenuwstelsel spelen een belangrijke rol bij tal van lichamelijke processen:

  • Pijndemping  (centrale sensitisatie)
  • Immuniteit (onderdrukking cellulaire immuniteit)
  • Gastro-intestinaal systeem (vertraagde transit)
  • Slaap (voortdurende staat van paraatheid)

Het stresssysteem wordt niet alleen geactiveerd door externe bedreigingen, maar door alle vormen van spanning en druk die op ons afkomen. Het loopt mis wanneer het stressniveau voortdurend hoog blijft. Hypofyse en bijnieren krijgen geen tijd om tot rust te komen. Gevolg is een uitputting van de hypothalamus-hypofyse-bijnier as met een gestoorde werking van het autonome zenuwstelsel en  verminderde cortisol-respons bij inspanning en acute stress.

De ontregeling van de hypothalamus-hypofyse-bijnier as is duidelijk gedocumenteerd bij aandoeningen als post-traumatisch stresssyndroom. Bij fibromyalgie en CVS speelt dit mechanisme hoogstwaarschijnlijk ook.

Dysfunctie van het stresssysteem leidt ook tot centrale sensitisatie.  Hieronder verstaat men een toegenomen gevoeligheid van de neuronen in het centrale zenuwstelsel die pijnprikkels vervoeren en verwerken. Klinisch uit zich dat in veralgemeende overgevoeligheid (versterkte ervaring van pijnprikkels) en allodynie (pijnervaring zonder weefselbeschadiging).
Pijn onderdrukkende mechanismen worden verzwakt, pijn faciliterende versterkt. Er bestaat overgevoeligheid voor pijn, maar ook voor geluid, licht, druk, medicatie en koude / warmte. Cognitieve en emotionele factoren kunnen het proces van centrale sensitisatie in de hand werken of onderhouden.

Als je het lijstje effecten van ons stress-systeem legt naast het symptomenlijstje van fibromyalgie, dan wordt het snel duidelijk dat beiden onlosmakelijk verbonden zijn.

 

Wanneer we dit gaan testen, dan vinden we dat de grote meerderheid van de fibromyalgiepatiënten hoogsensitief blijkt te zijn.
Hoogsensitiviteit is geen ziekte, geen aandoening, maar een aangeboren persoonlijkheidskenmerk. Bij hoogsensitieve mensen komen alle indrukken – zowel zintuiglijke als emotionele – harder binnen. Zij moeten ook diepgaand en langdurig verwerkt worden. Emoties en stemmingen van anderen worden sterk aangevoeld en overgenomen. De hoogsensitieve persoon stelt vaak hoge eisen tegenover zichzelf en is perfectionistisch. Vaak worden ook woorden en gebeurtenissen op zichzelf betrokken, en is er een groot (on)rechtvaardigheidsgevoel. Dit alles maakt dat het stress-systeem voortdurend geprikkeld wordt, ook al is er niet noodzakelijk sprake van een trauma of buitengewone externe druk.

Bij de hoogsensitieve persoon kan het dat het stress-systeem voortdurend geprikkeld wordt, met uitputting van de hypothalamus-hypofyse-bijnier as tot gevolg, en resulterend in de kenmerkende symtomen van fibromyalgie.

Naast de hoogsensitieve personen is er ook een kleinere groep waarbij er sprake is van een ernstig en/of herhaald trauma in het verleden (bijvoorbeeld seksueel misbruik, intra-familiaal geweld). Het gaat dan om fibromyalgie in het kader van post traumatisch stress syndroom.

Inzicht in de ziektemechanismen is een eerste voorwaarde om het genezingsproces op gang te brengen.